Besin Zinciri ve Enerji Akışı
Besin Zinciri
Besin Ağı
Canlı Grupları
Üreticiler
Tüketiciler
Ayrıştırıcılar
Ekoloji Piramidi
Fotosentez
Fotosentez Nedir?
- Üretici canlıların ışık enerjisini kullanarak kendi besinlerini üretmesidir.
- Fotosentez için ışık mutlaka gereklidir.
- Karbondioksit ve Su kullanılır.
- Süreç sonunda Besin üretilir.
- Oksijen gazı atmosfere verilir.
- Sadece Güneş ışığında değil, uygun şiddetteki yapay ışıkta da gerçekleşebilir.
- Fotosentez yapan canlılar Üreticilerdir (Yeşil bitkiler, algler, siyanobakteriler ve öglena).
Fotosentez Denklemi (Tepkimesi)
Fotosentez Hızını Etkileyen Faktörler
Fotosentez hızını etkileyen faktörler, Genetik Faktörler ve Çevresel Faktörler olmak üzere ikiye ayrılır. Fotosenteze aynı anda birden çok faktör etki ederse, fotosentez hızını miktarı en az olan faktör belirler.
🧬 Genetik Faktörler
- Kloroplast Sayısı: Kloroplast sayısı arttıkça üretilen besin miktarı ve fotosentez hızı artar.
- Yaprak Yüzeyi ve Sayısı: Yaprak genişliği ve sayısı arttıkça bitki güneş ışığından daha fazla yararlanır, fotosentez hızlanır.
- Gözenek (Stoma) Sayısı: Gözenek sayısı fazla olursa bitkiye alınan CO₂ miktarı artacağından fotosentez hızı artar.
- Enzim Miktarı: Fotosentez tepkimelerinde görev alan enzimlerin miktarı hızı belirler.
- Kütikula Kalınlığı: Kütikula tabakası ince olan yapraklarda güneş ışığından daha fazla yararlanılır.
🌍 Çevresel Faktörler
Fotosentez hızını dışarıdan etkileyen faktörlerdir. Biz burada en önemli beş tanesi üzerinde duracağız:
- Karbondioksit (CO₂) Miktarı
- Işık Rengi (Dalga Boyu)
- Işık Şiddeti
- Su Miktarı
- Sıcaklık (°C)
Çevresel Faktörlerin Grafikleri
Karbondioksit (CO₂) Miktarı
Belirli bir değere kadar hızı artırır, sonra sabit kalır.
Işık Şiddeti
Şiddet arttıkça hız artar ancak belli bir noktadan sonra sabit kalır.
Su Miktarı
%15'in altında durur. Hız bir yere kadar artar, sonra sabitlenir.
Sıcaklık (°C)
En uygun (optimum) sıcaklık 25-35°C arasıdır.
Işık Rengi (Dalga Boyu)
En yüksek kırmızı ve mor dalga boylarında, en düşük yeşil dalga boylarında gerçekleşir.
Fotosentez Hızını Etkileyen Faktörler Deneyleri
1. Işık Şiddeti
Düşük Işık Şiddeti (Yavaş)
Yüksek Işık Şiddeti (Hızlı)
2. Işık Rengi
Beyaz Işık (Hızlı)
Kırmızı Işık (Hızlı)
Mavi Işık (Orta)
Yeşil Işık (En Yavaş)
3. Karbondioksit (CO₂) Miktarı
4. Su Miktarı
Susuz Bitki (Fotosentez Yok)
Yeterli Sulanmış Bitki (Hızlı)
5. Sıcaklık
Çok Yavaş
En Hızlı (Optimum)
Durur (Enzimler Bozulur)
Canlılarda Solunum
Canlılarda Solunumun Önemi
Her canlı hücrenin enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerji, yediğimiz besinlerden karşılanır. Hücrelerde bulunan mitokondrilerde veya sitoplazmada besin maddeleri parçalanarak hücrelerin kullanabileceği ATP molekülündeki kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Bu olaya hücresel solunum denir.
💨 Oksijenli Solunum
Besinin oksijen kullanılarak parçalanıp enerji üretilmesidir. Çok hücreli canlılarda mitokondride gerçekleşir.
- Elde edilen enerji (ATP) miktarı en fazladır.
- Sonucunda su ve karbondioksit açığa çıkar.
- Gece ve gündüz sürekli devam eder.
🚫 Oksijensiz Solunum
Besinlerin oksijen kullanılmadan enzimler yardımıyla parçalanarak enerji üretilmesidir.
- Sitoplazmada gerçekleşir.
- Elde edilen enerji, oksijenli solunuma göre daha azdır.
- Bazı bakterilerde görülür.
🦠 Fermantasyon
Besinlerin enzimler yardımıyla oksijen kullanılmadan parçalanıp enerji elde edilmesidir. Elde edilen enerji en azdır.
İki çeşidi vardır:
- Etil Alkol Fermantasyonu
- Laktik Asit Fermantasyonu
Fermantasyon Çeşitleri
Etil Alkol Fermantasyonu
Maya mantarları tarafından yapılır. Açığa çıkan karbondioksit gazı hamurun kabarmasını sağlar.
Laktik Asit Fermantasyonu
Sütün yoğurda dönüşmesini sağlayan mikroskobik canlılar ve ağır egzersiz yapan insan kas hücreleri tarafından yapılır.
Madde Döngüleri
Su Döngüsü
Karbon ve Oksijen Döngüsü
Azot Döngüsü
